Özgürlüğe Pedallayın Kadınlar!

Gamze Şimsek

5 Haziran 2021
Özgürlüğe Pedallayın Kadınlar!

Sufrajetlerin önemli ismi Susan Anthony: “Bisikleti yönetmeyi başaran bir kadın, hayatı da yönetmeyi başaracaktır” sözü ile kadınların bisiklet mücadelelerine verdiği destek ile güç katmış ve  “Dünyadaki kadınların eşit haklara ulaşması yolunda bisikletin yaptığını, ne başka bir şey, ne de başka bir kimse yaptı” sözü ile bisikletin kadın özgürlük mücadelesindeki yerini ölümsüzleştirmiştir.

Hangi çocuğun hayali değildir ki, üç tekerlekli bir bisiklete binmek. Ya da hangi gencin hayali değildir; iki tekerin üzerinde kornayı çala çala kalabalıkların arasından süzülerek geçivermek. Bazıları için bisikleti sürmek kolaydır da, ah o yere kapaklanarak inme kısmı olmasa. Bazılarının ise hiç sansı olmamıştır ona ulaşmaya. Komşunun çocuklarının bisikletine binebilmiştir ancak ya da binememiştir. Çocukları olup onlara bisiklet aldığında kendi çocukluğuna uzanan kaç anne, kaç baba vardır kim bilir?

Hiç unutmam, yetişkin bir kadın olduğumda artık emekli olmuş olan babam, bisiklet hayalinden bahsetmişti bana. Unkapanı bisiklet çarşısına gittiğimizde de, bisikletleri tek tek inceleyip, satıcıya sorular soran o koca adam heyecanlı bir çocuğa dönüşmüş,  adeta ebeveyn ile çocuk rolleri değişmişti. Bisikleti alıp arabaya yüklediğimizde içindeki o ele avuca sığmaz çocuğun yüzü sesine yansıyor ve “artık benim de bir bisikletim var” diye sevincini paylaşıyordu.

Her çocuğun hayalini süsleyen, her yetişkinin kalbinde ayrı yeri olan bisiklet, pupa yelken özgürlüğe götürürken kanatlandırır da bizleri. Bisiklete dair hayaller kurma konusunda en dezavantajlı grup kadınlar desem acaba bana şu sualle gelir misiniz? Kadınlar, ah o kadınlar hangi konuda dezavantajlı grupta değiller ki… Ne acıdır ki, kadınların kanatları hep kırılmak istenir. İstenir ki, onlar asla havalanmasınlar ve hep oldukları yerden izlesinler hayatı.

64 yıl hüküm sürerek dönemine adını veren Kraliçe Viktorya, katı ahlakçı kurallarıyla tanınır. Ve Ahlak kuralları denince nedense bu kavram hep içerisine kadınları alır. Nerede ahlaka dair bir kelam duyarsanız oradan kaçının kadınlar çünkü ucu muhakkak size dokunacaktır. 

Viktoryen ahlaka göre kadın “evdeki melek”  kavramı ile eşleştirilir. Kadının asla ve kata haz ile ilişkilenmemesi gerekir. Cinsel masumiyet kutsanırken, kadınların cinsel şehvet sahibi olmamaları istenmiştir. Kadınların üreme organlarına zarar vereceği endişesiyle zihinsel aktivitelere katılmaları hoş karşılanmamıştır. Zaten sınırlı olan enerjisini sportif faaliyetlere ayırmasının da gene üreme fonksiyonlarına zarar vereceği düşüncesiyle spor yapmaları da yasaklanmıştır. Ancak üst sınıfa mensup kadınların daha hareketsiz olan golf veya tenis gibi sporları yapmalarına izin verilmiştir.

1896 tarihli Munsey Dergisine göre “bisiklet erkekler için sadece yeni bir oyuncaktı. İşlerinde ve oyunlarında bildikleri uzun cihazlar listesine başka bir makine eklenmişti”. Kadınlar içinse kendilerine biçilen kadınlık tanımlarını değiştirecek, onları birkaç adım ileri götürecek bir araçtı. Katı ahlakçılığı ile bilinen Viktorya Döneminin sonlarına doğru kadınlar bisiklet kullanmak istiyor ama toplumsal olarak buna izin verilmiyordu. Peki neden?

Viktorya döneminde kadının yeri evde tanımlanmış. Çocuk doğuracak, misafir ağırlayacak, zihinsel faaliyetlere bulaşmayacak. Ev dışına çıkmak istediğindeyse ya yanında bir refakatçisi olacak ya da uzak bir yere gidiyorsa 19. yy sonunda hala yaygın olarak kullanılmakta olan atlı ulaşımı tercih edecek. Atlı ulaşım ekonomik özgürlüğü olmayan kadınlar için oldukça pahalı. Kadın kendisi ata binmek istese o günün toplumsal kabulüne göre, gerek bekaretine zarar gelmemesi, gerekse erkeklerin tekelinde görülen bir işi yapmaması, yani alçakgönüllü tanımına uyması için ata yan binmesi gerekiyor. Zaten dönemin kadın kıyafetlerine baktığımızda yerlere kadar uzanan etekler, beli ince göstermek adına iç organlara zarar veren korselerle ata binmek hiç de kolay değil.

 

Tüm bunları üst üste koyduğumuzda bir kadının bisiklete binmesi demek; kimseye muhtaç olmadan özgürce tek başına evin dışında olabilmesi, diğer kadınlarla daha çok bir araya gelebilmesi ve en önemlisi de bacaklarını iki yana açarak tıpkı erkekler gibi davranabilmesi demek. Yani toplumsal olarak cinslerin eşitlenmesi, yani kadının sosyal alanda daha fazla görünürlüğü demek, tabuların kırılması demek ve belki de en önemlisi kadının özgür olarak bin yılların ayağına vurduğu prangalardan kurtulması demek.

Özgürlük demişken; 1890’lı yıllar kendilerine Süfrajet (Suffragette) adı verilen kadınların İngiltere ve Amerika’da oy hakları için mücadele ettikleri yıllar. Doğal olarak bisiklet süfrajetler tarafından çok ciddi şekilde sahipleniliyor. Süfrajetler, oy hakkı mücadelelerini duyurmak için bisikletlerinin üzerinde broşürlerini kolaylıkla kentin birçok yerine dağıtırken gerçekten de özgürlüğe pedallıyorlardı.  Bu durumu, oy hakkı için mücadele eden Süfrajet hareketinin önemli isimlerden Elizabeth Stanton şöyle ifade ediyordu. “Biz kadınlar, oy kullanma hakkına doğru pedal çeviriyoruz.” Sufrajetlerin içlerinde biri vardı ki, kadınların oy hakkı mücadelesi için tam 5 kez hapse girmiş olan Alice Hawkins. Bisiklet kullanması yetmiyormuş gibi bir de dönemin uzun elbiseleri ve korselerinden sıyrılarak pantolon ile bisiklet sürüyordu. Yani kadınlar birer birer tabuları yıkıyorlardı.

Gene onunla aynı dönemde yaşamış bir başka cesur kadın bisikletiyle çıktığı dünya turunu 15 ayda tamamlamış olan Annie Cohen Kopchovsky’du. 

Annie uzun elbiselerle başladığı bisiklet turunu bilekte bağlı kısa pantolonla tamamlamıştı. Oysa yolculuğunun başlangıcında bir gazeteci ona neden bol pantolon giymediğini sorduğunda, Annie şöyle yanıtlamıştı: “Dünyanın çevresini dolaşmaya girişecek kadar cüretkâr olmama rağmen, pantolon giymeye yetecek cüretim yok.” Bu pantolon meselesi toplumda neredeyse infial yaratmıştı.  Kısaca bisikletin özgürleştirici gücü Annie’nin düşüncelerini de hızlıca değiştirmişti.

Mevcut eril sistem, her zaman olduğu gibi kadınların özgürlük mücadelesine ağız birliği ederek toplumsal algı oluşturmaya çalışmıştı. Bu konuda; 1891 yılında  Sunday Herald  gazetesinde yayınlanmış olan aşağıdaki satırları da anmadan geçmeyelim. “Sanırım hayatımda gördüğüm en korkunç şey, bisiklet üzerindeki kadın ki Washington onlarla dolu. Daha önceleri sigara içen kadınların bu dünyadaki en kötü şey olabileceğini düşünüyorken, şimdi fikrimi değiştirdim.”

Viktoryen ahlakın bekçileri “Kadınların bacaklarını açarak bisiklet kullanmalarının onların titreşimlere ve darbelere duyarlı olmalarına ve bunun da cinsel uyanışı tetikleyeceğini”  iddia etmişlerdir. Bunun yanı sıra dönemde “bisiklet yüzü” diye bir tabir kullanılmış olup, bisiklet süren kadınların gereken dikkati sağlamak için gergin konsantrasyon ifadesine bürünecekleri ve bunun da kadınların güzelliklerini mahvedeceği, çok fazla pedal çevirmekten bodur kalacakları söylenmiş. Emma Eades gibi Londra’da bisiklete ilk binen kadınlar, geçtikleri mahallelerde taşlanmışlardır.

1897 yılında Cambridge Üniversitesine kadın öğrencilerin alınması için yapılan bir oylamayı protesto eden erkek öğrenciler, “yeni kadın” olarak tabir edilen kadınların temsili bir kuklasını bir binaya asarak sokakta parçalamışlardı. Yeni kadını tanımladıkları aksesuar ise bisikletti.

Erkekler temsili bisikletli kadın kuklalarını parçalayadursunlar, İsveçli Tillie Anderson, 1897’den 1902’ye kadar katıldığı 130 yarıştan 123’ünü kazanmış, henüz 18 yaşındayken otoriteler tarafından dünyanın en iyi kadın bisikletçisi olarak kabul edilmiştir.

Sufrajetlerin önemli ismi Susan Anthony: “Bisikleti yönetmeyi başaran bir kadın, hayatı da yönetmeyi başaracaktır” sözü ile kadınların bisiklet mücadelelerine verdiği destek ile güç katmış ve  “Dünyadaki kadınların eşit haklara ulaşması yolunda bisikletin yaptığını, ne başka bir şey, ne de başka bir kimse yaptı” sözü ile bisikletin kadın özgürlük mücadelesindeki yerini ölümsüzleştirmiştir.

Hiçbir engel tanımayan kadın hak mücadelesi ne acıdır ki, 21. yy’de kazanılmış haklarını elde tutma mücadelesi veriyor. Tek adamın sözü ile bir gecede feshedilebileceği sanılan İstanbul Sözleşmesi’ne sahip çıkmaya devam ediyor kadınlar. Tecavüzcülerin, katlettikleri kadınların ailelerini suçlayıp, kendilerine tecavüzcü diyen kadınlar hakkında dava açtığı, her gün en az 3 kadının öldürüldüğü bu ülkede “İstanbul Sözleşmesini feshetmek, cins kırımıdır” demek için pedallıyor bu sefer kadınlar.

12 Haziran Cumartesi günü, Kadıköy Yoğurtçu Park’ında İstanbul Sözleşmesi’nden vazgeçmiyor ve özgürce yaşamak istiyoruz demek için, küçük bir çocukken hayalini kurdukları bisikletleri bu kez Annie Cohen, Alice Hawkins, Elizabeth Stanton, ve kadın özgürlük mücadelesine pedallamış tüm kadınlardan aldıkları güçle yaşam haklarını savunmak için pedallıyacak kadınlar.

Yazarın Dİğer Yazıları

  1. Kadın Katillerini Yetiştiren Kim?
    Her gün en az 3 kadının öldürüldüğü, kadın katillerinin korunduğu, kadınların yaşam haklarını savunmak için kuş misali çırpındıkları bir ülkede yukarıdaki sözleri söyleyenin bir kadın olmamasını çok isterdim ama gene…
  2. Kadınların Sahnesi Yeni Başlıyor
    Son zamanlarda tüm dünya kadınlarını da içine alarak belki, ama en çok da kendi ülkemin kadınlarını düşününce görüyorum ki, hep kanlı oyunların başrolünü oynamak biz kadınlara düşüyor. Ve maalesef ki,…
  3. Makbul Analık Sorgusu
    Makbul Analık Sorgusu
    9 Şubat 2021
    Aile yapısının sağlamlığının göstergesi, AKP hükümetinin 2012-2019 yılları arasında %1400 artış göstermiş olan kadın cinayetleri midir? Evlenme oranları azalırken, boşanma sayılarının her geçen gün hızla artış göstermesi midir? Yoksa, aile…
  4. Bir Sonra Katledilecek Kadın Ya Sen İsen?
    Evet, bir sonrakinin sen olma olasılığı çok yüksek, senin olası katilinin de bir kravat, iki pişmanlıkla davasının en kısa sürede kapanması da çok olası. Velev ki, katledilen sen olmasan dahi,…
  5. Taciziniz Batsın
    Taciziniz Batsın
    12 Aralık 2020
    Kadınlar katlediliyor, “acaba ne yaptı da adam onu öldürdü?” diyorlar, kadınlar taciz ediliyorlar, tacizcileri“e sen de böyle elbise giymeseydin“ diyor, kadınlar tacizcilerini açıklıyor. Tacizciler çıkıp özür diliyor, ''e adam özür…
  6. Melek Kobra, Tiyatronun Unutulmuş Kadınlarından
    Eril sistemin eril tarih yazını pek sevmez, yaşadığı dönemde bin bir türlü zorluğa rağmen başarı göstererek tarihe adını yazdırmış kadınları gelecek nesillerle buluşturmayı. İşte Melek de onlardan biri. Hayatının bir…
  7. Bazı Kelebekler Ölümsüzdür; Mirabel Kardeşler
    1981’de Dominik’te toplanan Latin Amerika Kadın Kurultayı’nda Mirabel Kardeşlerin katledildiği gün olan 25 Kasım, Kadına Yönelik Şiddetle Uluslararası Mücadele Günü olarak kabul edilir. Mirabel kardeşlerin hikâyesi çok kişi tarafından biliniyordur…
  8. Tarla Kuşu
    Tarla Kuşu
    22 Kasım 2020
    Bazıları için bu kadar zor olmasa keşke hayat. Yakılarak, satırlanarak, betona gömülerek, makasla boğazı delinerek, pompalı tüfekle, bıçakla ve bilumum aletlerle katledilerek yaşamları ellerinden alınan ve bugün sadece kadın cinayetleri…
  9. Madımak ve insanlığı yakan zihniyet
    Kurduğunuz sistemlere yakıt olması adına yaktığınız ateşlerle katlettiğiniz canların yaşanmamışlıklarında nefes aldığınız her an, insanlık onurunun ayaklar altına alınmasıdır. Yanık et kokusu burnunuzdan hiç eksik olmasın, lakin yanan insan tarafınızdır...…
  10. Kadınlar ve bekçiler
    Kadınlar ve bekçiler
    7 Haziran 2020
    Tüm toplumu tehdit eden bu oluşum, bilhassa kadınlar açısından çok tehlikeli sonuçlara varabilecek bir kurum haline gelecektir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini hedeflemeyen hiçbir uygulama kadınların yararına olmayacaktır. Kentlerin cinsiyetleri vardır ve…
  11. Kesişen Hayatlarımız
    Kesişen Hayatlarımız
    5 Haziran 2020
    Bugünden geçmişe bakınca ne denli acıyor içim bir kadın olarak; Antik Yunan’da vatandaş sayılmayan kadınlar, Roma’da kuluçka makinasından başka işlevi olmayan, yasal işlemleri için vasi tayin edilen kadınlar. Ortaçağ’da  acımasızca…
  12. Zordur ülkemde işçi kadın olmak
    Siz hiç yangından kurtulmak için 8. Kattan atlayan  kadınların yere çarpan  bedenlerinin sesini duydunuz mu? Siz hiç parmağınızı kaptırmamak için makineden elinizi çektiğinizde ücret kesintisine uğradınız mı? Siz hiç, kibrit…
  13. Covid-19 bahanesiyle ötekileştirilen kadınlar
    Hangi birini konuşalım, evde şiddete maruz kalınca darp raporu almak için  “ya virüs bulaşırsa” korkusuyla doktora gidemeyen kadınları mı, yoksa  annesine şiddet uygulayan babasını, ”ya virüs bulaşırsa” korkusuyla  vicdanen şikayet…
  14. 8 Mart’ın Ardından: Tarih Yazıp Figüran Olmayan Kadınlar
    Birleşik Metal İş Sendikası Kadın Komisyonu'nun 8 Mart feminist gece yürüyüşünün hükümet yetkilileri tarafından engellenmesinin hemen ardından tutum belgesinin açıklaması ve sendika kadın komisyonunun “kadın dayanışması yaşatır, yanınızdayız” pankartı, kadın…
  15. 'Yeter Artık, Kapat Çeneni'
    Kapatıyor gözlerimi ve tüm dünya kadınlarını düşünüyorum.. Sayılar uçuşuyor zihnimde, 407, 440, 474… Cansız bedenleri ile gazetelere manşet olan, kâh sokak ortasında satırla doğranan, kâh saatlerce işkence görüp, vücudu parçalara ayrılan,…
  16. Şiddetin Gölgesinde Dans eden Kadınlar
    Bugün sistemin kapısına gidip “ beni kurtarın” diye yalvaran Ayşe Tuba Arslan, tam 23 kez şikayet dilekçesi veriyorsa bu sisteme ve akabinde sokak ortasında satırla doğranarak öldürülüyorsa sistem çoktan erozyona…
  17. Kadınlar: Ateş hattında Varolmak..
    25 Kasım’da Taksim Meydanında Olmak Neden Bu Kadar Önemli?-- Eril sistem gerek medya, gerek kolluk kuvvetleri, gerek eğitim sistemi ve gerekse üzerinde istediği gibi oynadığı yasalarıyla ülkedeki tüm kadınlara topyekûn savaş…
  18. Tüm çocuklar için biraz umut ve Rabia Naz için de Adalet.
    Dün 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıydı. 23 Nisan, neşe doluyor insan diye başlamak isterdim ama sokaklarda ayakkabı boyayan küçücük çocukların boyalı elleri geliyor aklıma, okul sıralarında olmaları gerekirken…
  19. Diren Sanat, Mutlu Yıllar Türkiye…
    Bu ülkede heykellere tecavüz girişiminde bulunuluyor mesela. Şaka değil bu. Türkiye’nin ilk balerini Meriç Sümen heykeline saldırıda bulunup tecavüz etmeye kalkmadılar mı? Hatırlarsınız, Bursa Cumhuriyet Caddesi’ndeki Kitap Okuyan Kız Heykeli “kızları…
  20. Mağduriyet soslu bir masal: Nafaka
    Siz bugün nafaka konusunda mağduriyetleri gidermek adına düzenleme yapacağız derseniz. O zaman hangi mağduriyet diye sormamız gerekir. Bu kadınlar neden boşanıyorlar bir kere ona bakmak lazım. Bir Varmış, bir yokmuş……
  21. Karma eğitim karmaşası
    Karma eğitim karmaşası
    15 Eylül 2018
    Bazı vatandaşların tercihlerine saygılı olmak adına karma eğitime alternatif olarak Haremlik- Selamlık uygulaması ile eğitimde tercihleri çoğaltıyoruz demenin, kadına şiddeti önlemek adına onları pembe otobüslere tıkmayı bir seçenek olarak sunmaktan…
  22. Adnan hoca basın özgürlüğüne bir darbe daha indirmenin kılıfı oldu
    Hükümet televizyon kanalları üzerinde kurduğu kuşatmayı internet üzerinden yapılacak olan yayınlara da uygulayacak. Halkın muhalif yayınlara ulaşması engellenecek. Bir zamanlar Altın Nesil yetiştirme çabaları vardı, şimdi de Bilal Erdoğan’ın deyimiyle ‘Erdoğan…
  23.  'Eyy' ve 'Ulan', kadına yönelik şiddet ve cinsel istismar
    Kadına yönelik şiddet ve cinsel istismarın artışında “Eyy” ve “Ulan”la başlayan cümlelerin yarattığı iklimin bir ilintisi olabilir mi? Her güne aklımızın sınırlarını zorlayan yeni bir haberle uyanıyoruz. Yürek kaldırmıyor artık. İki…

ANALİZ

ANALİZSon HDP Operasyonu ve Muhalefet / Mehmet Özgen

Son HDP Operasyonu ve Muhalefet / Mehmet ÖzgenHDP'nin 2014-2015 MYK'sı tutuklandı.. Saraydan talimat alan savcının gerekçesi Kobani protestolarına dayanıyor.…