Kadınların Sahnesi Yeni Başlıyor

Gamze Şimsek

27 Mart 2021
Kadınların Sahnesi Yeni Başlıyor

Son zamanlarda tüm dünya kadınlarını da içine alarak belki, ama en çok da kendi ülkemin kadınlarını düşününce görüyorum ki, hep kanlı oyunların başrolünü oynamak biz kadınlara düşüyor. Ve maalesef ki, sahne ışıkları kapandığında yerde yatan kadınlar dirilmiyor ve yüzlerindeki kanları bir pamuk biraz da makyaj temizleyici ile çıkarıp yaşamlarına devam edemiyorlar.

İnsanın hayatla bağlantı noktasıdır tiyatro. Direngendir ve direngen olduğu kadar da muhalif.  Kadınlar için her daim ulaşılması zor bir alan olmuştur. Ama kadınlar da direngendir, engel tanımazlar. En güzel örneği Afife Jale’dir. Ailesinin tiyatrocu olduğunu öğrenmesiyle evde kıyametler kopar. Babası ona "fahişe" der ve ekler "Benim Afife diye bir kızım yok!" Afife'nin cevabı nettir: "Zaten ben sahnede Jale ismini kullanıyorum artık"  der ve kapıyı çekip çıkar.

Kadınlar için hayat her dönem çok zor olmuştur. Kamusal alanlardan dışlanan kadının doğal olarak tiyatro ile ilişkilenmesi de oldukça sancılı geçer. Erkekler tarafından yazılan tarih ve bu tarihin görünmez kahramanları. Evet, kahraman kelimesini özellikle kullanıyorum, çünkü yasadıkları dönemde görünmez kılınmalarına, salt cinsellik ve kuluçka makinesine çevrilmelerine,  şehvet duygusunun ayartanı cadılar olarak adlandırılmalarına rağmen, gene de kadınlar vardı ve bu varlıklarını tüm engellemelere rağmen ürünlerle taçlandırmışlardı.

Bildiğiniz gibi 16. Yy’a kadar kadını sahnede göremiyoruz, Doğuya geldiğimizde ise, 19. Yy ortalarında Çin, 19. Yy sonunda ise Japonya’da kadınları tiyatro sahnesinde görmeye başlıyoruz. Bizim ülkemizde ise, yasadışı olarak 2. Meşrutiyet sonrası, yasal olarak ise Cumhuriyet’in ilanı ile kadınlar ancak sahnede yer alabiliyorlar.

Tiyatronun başlangıcı malum, Antik Yunan’daki Dionysos şenlikleridir. Bu şenliklerde kadınlar ve erkekler hep birlikte Tanrı Dionysos için ayinler düzenler, birlikte yiyip, içip şarkılar söyleyip dans ederlerken, tragedyaların fiziksel olarak sahnelenmesi söz konusu olduğunda kadınların sahneye çıkmaları yasaklanmıştır. Bırakın sahneye çıkmayı, kölelerle birlikte kadınlar da yurttaş sayılmadıkları için, kadınların oyunları izlemeleri dahi söz konusu olmamıştır.

Günümüzden geçmişe bakınca bir kitap gibi okuyoruz, kadın olsun, erkek olsun insanlığın mücadelesini. Bizlerin de içinden geçmekte olduğumuz zamanda, vermekte olduğumuz mücadeleyi yıllar belki de yüzyıllar sonra gelecek kuşaklar okuyacak ve bizim Ortaçağ’da diri diri yakılan kadınların durumları karşısında verdiğimiz tepkileri verecekler.

Shakespeare’in dediği gibi “Bütün dünya bir sahnedir Ve bütün erkekler ve kadınlar sadece birer oyuncu; girerler, çıkarlar. Bir kişi birçok rolü birden oynar.”  Son zamanlarda tüm dünya kadınlarını da içine alarak belki, ama en çok da kendi ülkemin kadınlarını düşününce görüyorum ki, hep kanlı oyunların başrolünü oynamak biz kadınlara düşüyor. Ve maalesef ki, sahne ışıkları kapandığında yerde yatan kadınlar dirilmiyor ve yüzlerindeki kanları bir pamuk, biraz da makyaj temizleyici ile çıkarıp yaşamlarına devam edemiyorlar. Aksine katledilmeden önce kanları ile katillerinin isimlerini yazıyorlar duvarlara, ya da sosyal medya aracılığıyla ölmeden önceki son provalarını yapıyorlar “ben de katledilen diğer kadınlar gibi olmak istemiyorum” diye haykırdıkları twitlerde.

 27 Mart bugün, Dünya Tiyatrolar günü. Yeteneği olduğu halde aile ya da akrabalarının izin vermediği için sahneye hiç adım atamamış ama her tiyatro izlediğinde kendini sahnede hayal eden tüm kadınlara selam etmek isterim. Biz kadınların hayatı, erkekler eliyle örülmüş duvarlarla çevrilidir, biliriz hepimiz. Bunun için de her yeri sahne ediniriz kendimize. Sokaklarda eylem alanlarını sahneye çeviririz misal ve tüm dünyada bir anda meşhur oluruz. Hatırlayın Şilili kadınların, kadınlara yönelik şiddet ve tacizleri protesto etmek amaçlı danslı protestoları Las Tesis’i.

Yaklaşık 25 yıl önce zorla kısırlaştırma kurbanı olan Perulu yerli kadınlar için, Biz 2074'üz” adını veren aktivist grubun kadın üyeleri, “bizler kısırlaştıramadığınız yerlilerin kızlarıyız” sloganları ve marşlar eşliğinde savcılık binası önünde yürürken, eminim ki kendilerini Amazon kadınları gibi imgelemişlerdir.

Tiyatro bir imgelem sanatı ise, 11 Eylül 2016'da Santiago, Şili'de,  demokrasi gösterilerinde bir polis ile burun buruna geldiğinde.

Şili polisi müdahale edeceği esnada karşılarına dikilip öylece tüm öfkesiyle bakan kadın, bu öfkesini, Truva Savaşında kocası Hektor’u kaybeden, oğlu da katledilen Andromakhe’nin;

 “Ölen bence hiç doğmamış olana eşittir

Ve ölüm ezilerek yaşamaktan daha iyidir elbet

Acı duyamaz olanın çekeceği bir şey yok” sözlerini anımsayıp, zihninde imgeleyerek büyütmüş olamaz mı?

2012'de, Fransa'da eşcinsel evlilik karşıtı bir gösteride öpüşen bir çift,  tiyatro tarihinin en hızlı ve en romantik flörtünü yaşayan Romeo ve Julyet’deki“senin dudaklarınla, dudaklarım günahtan arındı” diyen Romeo’ya karşılık, “öyleyse şimdi günah dudaklarımda kaldı” diyen Julyet’in repliğini anımsatmıyor mu sizlere de?

Peki ya, günlerdir hayatta kalmak için meydanları dolduran, “İstanbul Sözleşmesi’nden vazgeçmeyiz” diyen, “gelsin baba, gelsin koca, gelsin cop… inadına isyan, inadına isyan, inadına özgürlük” sloganlarını atan Türkiyeli kadınlar, Aristophanes’in Lysistrata adlı oyununda, erkeklerin savaşını durdurmak için ülke hazinesini ele geçirip, yönetime el koyan ve erkekleri alt eden kadınların azim ve kararlılığını taşımıyorlar mı sizce de?

Yani demem o ki, dünya koca bir sahne. Fiziki sahnelerden yıllarca uzak tutulan tüm dünya kadınları gibi, benim ülkemin kadınları da sahne ışıkları kapandığında kocaman bir alkışı hak ediyorlar, çünkü Patriyarka’nın tüm engellemelerine rağmen sahne artık onların…

27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü ve dünya kadınlarının günden güne büyüyen mücadelesi kutlu olsun.

 

 

Yazarın Dİğer Yazıları

  1. Kadın Katillerini Yetiştiren Kim?
    Her gün en az 3 kadının öldürüldüğü, kadın katillerinin korunduğu, kadınların yaşam haklarını savunmak için kuş misali çırpındıkları bir ülkede yukarıdaki sözleri söyleyenin bir kadın olmamasını çok isterdim ama gene…
  2. Makbul Analık Sorgusu
    Makbul Analık Sorgusu
    9 Şubat 2021
    Aile yapısının sağlamlığının göstergesi, AKP hükümetinin 2012-2019 yılları arasında %1400 artış göstermiş olan kadın cinayetleri midir? Evlenme oranları azalırken, boşanma sayılarının her geçen gün hızla artış göstermesi midir? Yoksa, aile…
  3. Bir Sonra Katledilecek Kadın Ya Sen İsen?
    Evet, bir sonrakinin sen olma olasılığı çok yüksek, senin olası katilinin de bir kravat, iki pişmanlıkla davasının en kısa sürede kapanması da çok olası. Velev ki, katledilen sen olmasan dahi,…
  4. Taciziniz Batsın
    Taciziniz Batsın
    12 Aralık 2020
    Kadınlar katlediliyor, “acaba ne yaptı da adam onu öldürdü?” diyorlar, kadınlar taciz ediliyorlar, tacizcileri“e sen de böyle elbise giymeseydin“ diyor, kadınlar tacizcilerini açıklıyor. Tacizciler çıkıp özür diliyor, ''e adam özür…
  5. Melek Kobra, Tiyatronun Unutulmuş Kadınlarından
    Eril sistemin eril tarih yazını pek sevmez, yaşadığı dönemde bin bir türlü zorluğa rağmen başarı göstererek tarihe adını yazdırmış kadınları gelecek nesillerle buluşturmayı. İşte Melek de onlardan biri. Hayatının bir…
  6. Bazı Kelebekler Ölümsüzdür; Mirabel Kardeşler
    1981’de Dominik’te toplanan Latin Amerika Kadın Kurultayı’nda Mirabel Kardeşlerin katledildiği gün olan 25 Kasım, Kadına Yönelik Şiddetle Uluslararası Mücadele Günü olarak kabul edilir. Mirabel kardeşlerin hikâyesi çok kişi tarafından biliniyordur…
  7. Tarla Kuşu
    Tarla Kuşu
    22 Kasım 2020
    Bazıları için bu kadar zor olmasa keşke hayat. Yakılarak, satırlanarak, betona gömülerek, makasla boğazı delinerek, pompalı tüfekle, bıçakla ve bilumum aletlerle katledilerek yaşamları ellerinden alınan ve bugün sadece kadın cinayetleri…
  8. Madımak ve insanlığı yakan zihniyet
    Kurduğunuz sistemlere yakıt olması adına yaktığınız ateşlerle katlettiğiniz canların yaşanmamışlıklarında nefes aldığınız her an, insanlık onurunun ayaklar altına alınmasıdır. Yanık et kokusu burnunuzdan hiç eksik olmasın, lakin yanan insan tarafınızdır...…
  9. Kadınlar ve bekçiler
    Kadınlar ve bekçiler
    7 Haziran 2020
    Tüm toplumu tehdit eden bu oluşum, bilhassa kadınlar açısından çok tehlikeli sonuçlara varabilecek bir kurum haline gelecektir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini hedeflemeyen hiçbir uygulama kadınların yararına olmayacaktır. Kentlerin cinsiyetleri vardır ve…
  10. Kesişen Hayatlarımız
    Kesişen Hayatlarımız
    5 Haziran 2020
    Bugünden geçmişe bakınca ne denli acıyor içim bir kadın olarak; Antik Yunan’da vatandaş sayılmayan kadınlar, Roma’da kuluçka makinasından başka işlevi olmayan, yasal işlemleri için vasi tayin edilen kadınlar. Ortaçağ’da  acımasızca…
  11. Zordur ülkemde işçi kadın olmak
    Siz hiç yangından kurtulmak için 8. Kattan atlayan  kadınların yere çarpan  bedenlerinin sesini duydunuz mu? Siz hiç parmağınızı kaptırmamak için makineden elinizi çektiğinizde ücret kesintisine uğradınız mı? Siz hiç, kibrit…
  12. Covid-19 bahanesiyle ötekileştirilen kadınlar
    Hangi birini konuşalım, evde şiddete maruz kalınca darp raporu almak için  “ya virüs bulaşırsa” korkusuyla doktora gidemeyen kadınları mı, yoksa  annesine şiddet uygulayan babasını, ”ya virüs bulaşırsa” korkusuyla  vicdanen şikayet…
  13. 8 Mart’ın Ardından: Tarih Yazıp Figüran Olmayan Kadınlar
    Birleşik Metal İş Sendikası Kadın Komisyonu'nun 8 Mart feminist gece yürüyüşünün hükümet yetkilileri tarafından engellenmesinin hemen ardından tutum belgesinin açıklaması ve sendika kadın komisyonunun “kadın dayanışması yaşatır, yanınızdayız” pankartı, kadın…
  14. 'Yeter Artık, Kapat Çeneni'
    Kapatıyor gözlerimi ve tüm dünya kadınlarını düşünüyorum.. Sayılar uçuşuyor zihnimde, 407, 440, 474… Cansız bedenleri ile gazetelere manşet olan, kâh sokak ortasında satırla doğranan, kâh saatlerce işkence görüp, vücudu parçalara ayrılan,…
  15. Şiddetin Gölgesinde Dans eden Kadınlar
    Bugün sistemin kapısına gidip “ beni kurtarın” diye yalvaran Ayşe Tuba Arslan, tam 23 kez şikayet dilekçesi veriyorsa bu sisteme ve akabinde sokak ortasında satırla doğranarak öldürülüyorsa sistem çoktan erozyona…
  16. Kadınlar: Ateş hattında Varolmak..
    25 Kasım’da Taksim Meydanında Olmak Neden Bu Kadar Önemli?-- Eril sistem gerek medya, gerek kolluk kuvvetleri, gerek eğitim sistemi ve gerekse üzerinde istediği gibi oynadığı yasalarıyla ülkedeki tüm kadınlara topyekûn savaş…
  17. Tüm çocuklar için biraz umut ve Rabia Naz için de Adalet.
    Dün 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramıydı. 23 Nisan, neşe doluyor insan diye başlamak isterdim ama sokaklarda ayakkabı boyayan küçücük çocukların boyalı elleri geliyor aklıma, okul sıralarında olmaları gerekirken…
  18. Diren Sanat, Mutlu Yıllar Türkiye…
    Bu ülkede heykellere tecavüz girişiminde bulunuluyor mesela. Şaka değil bu. Türkiye’nin ilk balerini Meriç Sümen heykeline saldırıda bulunup tecavüz etmeye kalkmadılar mı? Hatırlarsınız, Bursa Cumhuriyet Caddesi’ndeki Kitap Okuyan Kız Heykeli “kızları…
  19. Mağduriyet soslu bir masal: Nafaka
    Siz bugün nafaka konusunda mağduriyetleri gidermek adına düzenleme yapacağız derseniz. O zaman hangi mağduriyet diye sormamız gerekir. Bu kadınlar neden boşanıyorlar bir kere ona bakmak lazım. Bir Varmış, bir yokmuş……
  20. Karma eğitim karmaşası
    Karma eğitim karmaşası
    15 Eylül 2018
    Bazı vatandaşların tercihlerine saygılı olmak adına karma eğitime alternatif olarak Haremlik- Selamlık uygulaması ile eğitimde tercihleri çoğaltıyoruz demenin, kadına şiddeti önlemek adına onları pembe otobüslere tıkmayı bir seçenek olarak sunmaktan…
  21. Adnan hoca basın özgürlüğüne bir darbe daha indirmenin kılıfı oldu
    Hükümet televizyon kanalları üzerinde kurduğu kuşatmayı internet üzerinden yapılacak olan yayınlara da uygulayacak. Halkın muhalif yayınlara ulaşması engellenecek. Bir zamanlar Altın Nesil yetiştirme çabaları vardı, şimdi de Bilal Erdoğan’ın deyimiyle ‘Erdoğan…
  22.  'Eyy' ve 'Ulan', kadına yönelik şiddet ve cinsel istismar
    Kadına yönelik şiddet ve cinsel istismarın artışında “Eyy” ve “Ulan”la başlayan cümlelerin yarattığı iklimin bir ilintisi olabilir mi? Her güne aklımızın sınırlarını zorlayan yeni bir haberle uyanıyoruz. Yürek kaldırmıyor artık. İki…

ANALİZ

ANALİZSon HDP Operasyonu ve Muhalefet / Mehmet Özgen

Son HDP Operasyonu ve Muhalefet / Mehmet ÖzgenHDP'nin 2014-2015 MYK'sı tutuklandı.. Saraydan talimat alan savcının gerekçesi Kobani protestolarına dayanıyor.…